De Nieuwe Hollandse Watelinie

Werk aan 't Spoel

Locatie: 5157'32.26"N    511'25.50"O

Adres: Goilberdingerdijk 40
              4106 LC Culemborg
              0345-779900

Beheerder: Anita van Zantvoort - 
                      spoel@veldkeuken.nl

Dit werk ligt aan de zuidzijde van de rivier de Lek. Het Werk aan 't Spoel maakte ook al deel uit van de Oude Hollandse Waterlinie.

In 1759 was hier een Redoute (een naar alle zijden verdedigbare schans), welke in 1785 is afgebroken.
In de oorlogswinter 1794-1795 werd een 'coupure' in de Lekdijk gemaakt om inundaties tussen de Lek en de Linge te kunnen uitvoeren (onderdeel van de Hollandse Waterlinie), ten einde een Franse aanval op de provincie Holland te bemoeilijken.

Om te verhinderen dat de Fransen deze coupure weer konden dichten, werd aan de westzijde van de coupure tevens een artillerieopstelling ingericht, omgeven door een aarden wal en voorzien van tien vuurmonden en een zeer sterke bezetting.

Op de plattegrond van deze Dijkpost, zien we dat deze aan de rivierzijde bestond uit een Bastion, met daaraan verbonde een rechte wal, dwars over de dijk lopend. Aan de zuidzijde van de dijk, loopt de wal half rond en is voorzien van een gracht.

De opdringende Fransen zullen zeker voor deze post zijn verschenen. In januari 1795 zullen hier gevechten zijn geleverd.
Tussen 1816 en 1824 werd hier het Werk aan het Spoel aangelegd, nu als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en ter verdediging van de voorliggend gemaakte innundatiesluis.

In 1848 is het werk nog aangepast i.v.m. overstromingen en illegale grondafgravingen.

Tussen 1867 en 1879 heeft men 4 bomvrije gebouwen in het werk gemaakt. Op het fort is ook een artillerie loods gebouwd en later nog meerdere andere loodsen.

In 1939/1940 zijn er enkele betonnen G-kazematten en groepsschuilplaatsen type P op het werk gebouwd.

Deze plattegrond zal de situatie weergeven van begin 20e eeuw.

Na de modernisering van 1876, bestond de bewapening van dit Werk uit:

- 6 kanonnen van 12 cm kort.
- 4 kanonnen van 8 cm A.
- 4 Coehoorn mortieren.

Op deze foto het kanon 12cm KA (kort achterlaad). Later werdt de toevoeging "achterlaad" weggelaten, omdat inmiddels alle kanonnen van achter werden geladen.

Dit kanon was nog wel van brons en had een effectieve dracht van 3 km.

Kanon 8 cm brons op Remise of Wal affuit.

Het werkelijke kaliber was 8,4 cm.
Later was er ook een stalen uitvoering.
De bronzen uitvoering was gefabriceerd door Oerlikon in Zwitserland.

Dit kanon had ook een effectief bereik van ca. 3 km.

De Coehoorn mortier. Een wapen, wat al sinds het begin van de 18e eeuw in gebruik was.

Het werd eind 19e eeuw nog gebruikt voor het afschieten van lichtkogels.
Het werk is in de 3 mobilisatie perioden in staat van verdediging gebracht en bemand met soldaten.
Dat was tijdens de Frans Duitse Oorlog 1870-1872, de 1e Wereld Oorlog 1914-1918 en tijdens de 2e Wereld Oorlog. tijdens de mobilatie 1939 t/m de meidagen 1940.

In 1940 werd het Werk aan 't Spoel bezet door 3-2-32RI (3e compagnie-2e bataljon-32e regiment infanterie) onder reserve kapitein G. Jansen (zie foto), aangevuld met een sectie MC-2-32RI onder sergeant Weimar.
Deze troepen zijn echter op 11 mei naar Rotterdam verplaatst, maar op 14 mei weer teruggekomen.
Zoals op de plattegrond weergegeven, had het Werk 4 bomvrije gebouwen, 2 aan weerszijden van de dijk.

Toen de explosieven opruimingsdiens het Werk in gebruik had, heeft er in 1960 een explosie plaats gevonden, welk een deel van gebouw B heeft vernield. Gebouw B is toen gesloopt.
Gebouw C is in 1974 gesloopt.

Gebouw A en D zijn gelukkig nog bewaard gebleven en keurig gerestaureerd.

Op deze foto gebouw A, aan de rivierzijde van de dijk. Het gebouw heeft een privaat, een remise voor 2 kanonnen, 2 logies ruimten en een kruit opslagruimte.

Zoals op de meeste forten en werken, staat er op het Werk aan 't Spoel ook een artillerieloods. Verder zien we op de voorgrond en naast het gebouw betonnen groepsschuilplaatsen, type Piramide.
Er zijn er in 1940 diverse binnen het Werk gebouwd en ook 2 G-kazematteen.

Het valt op dat de jaartallen op de Piramiden 1940 is, want dit werk lag in vooeste lijn. Het zou ligisch geweest zijn, wanneer men in 1939 met de betonwerken zou zijn gestart. Deze betonwerken zijn dus in januari en februari 1940 gemaakt, want daarna moest men alles laten vallen, om de Grebbelinie als hoofdweerstandslijn in te gaan richten.

Bomvrij gebouw D.

Van links naar rechts:

 - toilet
 - Remise voor opslag van 2 kanonnen
   met affuiten.
 - troepen logies ruimte 1
 - troepen logies ruimte 2
 - achter de troepen logies ruimte 1 is
   een halletje.
 - achter troepen logies ruimte 2 is een
   kruit oplagruimte.

Een groepsschuilplaats type P (Piramide) verzonken in de grond.
In de landzijde van het Werk is tegen de dijk een openlucht theater gemaakt.

Het grote huis achter de dijk is de vormalige sluiswachterswoning, welke als fortwachterswoning werd gebruikt.

Nog een groepsschuilplaats type P (Piramide) in de voorwal van het Werk.
Zicht op het Werk met de gracht, vanuit het zuidwesten.
Terug naar Index kaart

Last revised on 08-09-2014